मेडिहेल्थ सेन्टरको खातामा जम्मा रकमको हिसाब नदिएको गुनासो

अमेरिका : लामो समयदेखि बन्द रहेको अस्पताललाई पुनः सञ्चालनमा ल्याउने उद्देश्यले अघि बढाइएको एनआरएनए मेडिहेल्थ सेन्टर परियोजनाका लागि डोनर सदस्य तथा विभिन्न सहयोगीमार्फत संकलन गरिएको रकमको सम्पूर्ण आर्थिक विवरण सार्वजनिक गर्न माग गरिएको छ ।
परियोजनाको अवधारणा सुरुदेखि नै अघि बढाउँदै आएका परियोजना नेतृत्वकर्ता माधव मरासिनीले अमेरिकास्थित खातामा जम्मा भएको रकमको स्पष्ट र प्रमाणित आर्थिक विवरण पटक–पटक माग्दा पनि हालसम्म पूर्ण विवरण उपलब्ध नगराइएको गुनासो गरेका छन् । मरासिनीका अनुसार, मेडिहेल्थ सेन्टरको उद्देश्य कुनै व्यक्तिको व्यक्तिगत स्वार्थ वा आर्थिक लाभसँग जोडिएको होइन । लामो समयदेखि बन्द रहेको अस्पताललाई पुनः सञ्चालनमा ल्याएर ग्रामीण क्षेत्रका नागरिकलाई आफ्नै ठाउँमा स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराउने उद्देश्यले यो अभियान अघि बढाइएको हो ।
उनका अनुसार, परियोजनाको उद्देश्यमा विश्वास गरेर विभिन्न व्यक्ति, दाता तथा शुभेच्छुकहरूले डोनर सदस्यता लिएर तथा सहयोग गरेर रकम उपलब्ध गराएका छन् । त्यसैले संकलित रकमको एक–एक रुपैयाँको संस्थागत हिसाब पारदर्शी रूपमा राखिनु र आवश्यक पर्दा दाता तथा सरोकारवालालाई उपलब्ध गराउनु अनिवार्य भएको उनको भनाइ छ ।
तर अहिले मुख्य प्रश्न उठेको छ । कुल कति रकम संकलन भयो ? कति रकम अमेरिकास्थित बैंक खातामा जम्मा भयो ? कस–कसबाट रकम प्राप्त भयो ? हाल खातामा कति रकम बाँकी छ ? यिनै प्रश्नको स्पष्ट जवाफ खोज्दै आफूले पटक–पटक आर्थिक विवरण मागेको तर पूर्ण विवरण उपलब्ध नगराइएको मरासिनीको गुनासो छ । उनले एक्सेलमा तयार गरिएको आय–व्ययको विवरण मात्र पर्याप्त नहुने बताएका छन् । उनका अनुसार, दाताबाट उठाइएको रकम संस्थाको खातामा जम्मा भएको हो भने त्यसको प्रमाणका रूपमा बैंक स्टेटमेन्ट, रकम जम्मा भएको विवरण हालको बैंक मौज्दात देखिनुपर्छ ।
“यो कसैको व्यक्तिगत पैसा होइन । यी रकमहरू दाताहरूले विश्वास गरेर दिएका हुन् । कसैले डोनर सदस्य बनेर योगदान गरेको छ, कसैले अस्पताल पुनः सञ्चालन हुन्छ भन्ने विश्वासमा सहयोग गरेको छ । त्यसैले त्यो विश्वासको सम्मान गर्न प्रत्येक रकमको पारदर्शी हिसाब दिनुपर्छ,” मरासिनीले भनेका छन् । डोनर सदस्यको रकमको अवस्था पनि सार्वजनिक गर्न माग मेडिहेल्थ सेन्टरका लागि डोनर सदस्य बनेका व्यक्तिहरूको विवरण पनि स्पष्ट हुनुपर्ने माग गरिएको छ । मरासिनीका अनुसार, कसले डोनर सदस्यता लिए, कति रकम दिने प्रतिबद्धता गरे, कति रकम वास्तवमा बुझाए, कहिले बुझाए र कति रकम बाँकी छ भन्ने विवरण संस्थाको आर्थिक अभिलेखमा स्पष्ट हुनुपर्छ ।
यसै क्रममा उनले गैर आवासीय नेपाली संघ राष्ट्रिय समन्वय परिषद अमेरिकाका अध्यक्ष सतेंद्र साह डोनर सदस्य बनेको भए पनि प्रतिबद्ध रकम हालसम्म नबुझाएको दाबी गरेका छन् । मरासिनीले यो विषयलाई व्यक्तिगत आरोपका रूपमा नभई संस्थागत आर्थिक अभिलेख र पारदर्शितासँग जोडेर हेर्नुपर्ने बताएका छन् ।
“डोनर सदस्य बन्नु राम्रो कुरा हो । तर डोनर सदस्य बनेपछि प्रतिबद्ध रकम बुझाइएको छ कि छैन भन्ने कुरा संस्थाको हिसाबमा स्पष्ट हुनुपर्छ । अध्यक्ष होस् वा सामान्य सदस्य सबैका लागि एउटै नियम हुनुपर्छ । कसले कति दिने प्रतिबद्धता गरेको थियो र कति बुझायो भन्ने कुरा प्रमाणसहित देखिनुपछ,” उनको भनाइ छ ।
उनका अनुसार, डोनर सदस्यको नाम राखेर रकम प्राप्त भएको जस्तो देखाउने तर वास्तवमा रकम खातामा जम्मा नभएको अवस्था हुनुहुँदैन । त्यसैले डोनरको नाम, प्रतिबद्ध रकम, प्राप्त रकम, प्राप्त भएको मिति र बाँकी रकम भए त्यसको विवरण पनि सार्वजनिक गर्नुपर्ने आवश्यकता छ । व्यक्तिगत होइन, संस्थागत हिसाब मागिएको दाबी मरासिनीले आफूले कुनै व्यक्तिको व्यक्तिगत आर्थिक विवरण मागेको नभई मेडिहेल्थ सेन्टर परियोजनाका लागि संकलन गरिएको संस्थागत रकमको हिसाब मागेको स्पष्ट पारेका छन् ।
“यदि रकम ठीक ठाउँमा छ भने बैंक स्टेटमेन्ट देखाउन के समस्या हुन्छ ? यदि खर्च भएको छ भने खर्चको प्रमाण देखाउन किन कठिन हुन्छ ? यदि सबै कुरा पारदर्शी छ भने हिसाब माग्दा रिसाउनुपर्ने वा प्रश्न गर्ने व्यक्तिलाई गलत देखाउनुपर्ने कुनै कारण छैन,” उनले प्रश्न गरेका छन् ।
उनका अनुसार, आर्थिक विवरण माग्नु कुनै पदाधिकारीविरुद्धको व्यक्तिगत अभियान होइन । बरु दाताको अधिकार, संस्थाको विश्वसनीयता र परियोजनाको भविष्यसँग जोडिएको विषय हो । “हिसाब माग्नु अपराध होइन । पारदर्शिता माग्नु कसैको विरोध होइन । दाताको पैसाको हिसाब खोज्नु त संस्थाप्रतिको जिम्मेवारी हो,” उनले भनेका छन्।
वर्षौँदेखि बन्द रहेको अस्पतालको अवस्था देखेर त्यसलाई पुनः सञ्चालनमा ल्याउने उद्देश्यले मेडिहेल्थ सेन्टरको अवधारणा अघि बढाइएको हो । आफूले नेतृत्व गरेको संस्थाको ट्रेडमार्क दिएर सहयोग गर्ने सर्त मा ग्रामीण क्षेत्रमा सामान्य उपचारका लागि समेत नागरिकले टाढा जानुपर्ने अवस्था अन्त्य गर्ने, स्थानीय समुदायलाई स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराउने र आवश्यक स्वास्थ्य पूर्वाधार विकास गर्ने उद्देश्यले विभिन्न व्यक्ति, दाता, स्थानीय समुदाय तथा सम्बन्धित निकायसँग समन्वय गर्दै अभियान अघि बढाइएको उनको भनाइ छ ।
“मैले यो परियोजना सुरु गर्दा व्यक्तिगत पद, प्रतिष्ठा वा आर्थिक लाभका लागि होइन, एउटा बन्द अस्पताल फेरि सञ्चालनमा आओस्, गाउँका गरिब नागरिकले आफ्नै ठाउँमा उपचार पाऊन् भन्ने उद्देश्य राखेको थिएँ । त्यसका लागि मानिसहरूसँग सहयोग माग्दा मैले उनीहरूलाई संस्थाको उद्देश्य र पारदर्शिताको विश्वास दिलाएको थिएँ । आज त्यही दाताको रकमको हिसाब माग्दा जवाफ नपाउनु दुःखद कुरा हो,” मरासिनीले भनेका छन् ।
उनले आफूले व्यक्तिगत हिसाब नभई संस्थागत हिसाब मागिरहेको दोहोर्याएका छन् । दाताको विश्वास नै सबैभन्दा ठूलो पूँजी मरासिनीले आर्थिक विवरण सार्वजनिक नगरिँदा भविष्यमा दाता तथा शुभेच्छुकको विश्वासमा असर पर्न सक्ने चिन्ता व्यक्त गरेका छन् ।
उनका अनुसार, कुनै पनि सामाजिक तथा गैरनाफामूलक परियोजनाको सबैभन्दा ठूलो पूँजी पैसा मात्र होइन, विश्वास हो । दाताले आफ्नो मेहनतको कमाइबाट दिएको रकम कहाँ पुग्यो र कसरी प्रयोग भयो भन्ने जानकारी पाउनु उसको स्वाभाविक अधिकार भएको उनले बताएका छन् । “डोनरले पैसा दिँदा अस्पताल बन्छ भन्ने विश्वासमा दिएको हो । त्यो विश्वासलाई जोगाउने जिम्मेवारी हाम्रो हो । यदि पैसा अस्पतालको काममा प्रयोग भएको छ भने त्यसलाई प्रमाणसहित सार्वजनिक गर्नुपर्छ । यदि पैसा खातामा सुरक्षित छ भने बैंक स्टेटमेन्टबाट देखाउनुपर्छ । यदि कुनै रकम खर्च भएको छ भने त्यसको प्रमाण देखाउनुपर्छ,” उनले भनेका छन् ।
परियोजना नेतृत्वकर्ता मरासिनीले सम्बन्धित पदाधिकारीसँग अब थप ढिलाइ नगरी मेडिहेल्थ सेन्टरका लागि संकलित कुल रकम डोनर सदस्यहरूको नाम र प्रतिबद्ध रकम प्रत्येक डोनरबाट वास्तवमा प्राप्त भएको रकम रकम प्राप्त भएको मिति र बैंक विवरण अमेरिकास्थित खाताको सम्पूर्ण बैंक स्टेटमेन्ट हाल खातामा रहेको वास्तविक मौज्दात विवरण सार्वजनिक गर्न माग गरेका छन् । डोनर सदस्य बनेर रकम नबुझाएका व्यक्तिहरूको बाँकी प्रतिबद्धताको विवरण नेपालमा पठाइएको वा पठाउन बाँकी रकमको स्पष्ट विवरण उनका अनुसार, यी विवरण सार्वजनिक भएपछि अहिले उठिरहेका धेरै प्रश्नको जवाफ आफैँ स्पष्ट हुने उनको भनाइ छ ।
“यो मेरो व्यक्तिगत पैसा भएको भए मैले आफ्नै हिसाबले हेर्थें । तर यो दाताहरूको विश्वासको पैसा हो । उनीहरूले अस्पताल पुनः सञ्चालन हुन्छ भन्ने विश्वासमा सहयोग गरेका हुन्। त्यसैले त्यो विश्वासको जिम्मेवारी हामी सबैको हो,” उनले भने । मेडिहेल्थ सेन्टरका लागि संकलित रकमको वास्तविक अवस्था सार्वजनिक नहुँदा दाता तथा सरोकारवालाबीच प्रश्न उठ्नु स्वाभाविक भएको मरासिनीको भनाइ छ । उनका अनुसार, कुनै संस्थामा आर्थिक पारदर्शिता कायम गर्न बैंक स्टेटमेन्ट र प्रमाणित आर्थिक अभिलेख सार्वजनिक गर्नु सामान्य संस्थागत अभ्यास हुनुपर्छ । हिसाब माग्ने व्यक्तिलाई विरोधी वा विवाद सिर्जना गर्ने व्यक्तिका रूपमा प्रस्तुत गर्नुको सट्टा उठेका प्रश्नको प्रमाणसहित जवाफ दिनुपर्ने उनको धारणा छ ।
“यो मेरो एक्लो परियोजना होइन, तर यसको सपना मैले देखेको हुँ र यसलाई अघि बढाउन मैले धेरै मानिससँग विश्वास मागेको हुँ । त्यसैले आज म त्यो विश्वासको हिसाब खोजिरहेको छु । मलाई कसैसँग व्यक्तिगत रिस वा विवाद छैन । मलाई केवल दाताको एक–एक रुपैयाँ कहाँ छ भन्ने जान्नुछ । त्यो रकम अस्पतालको उद्देश्यमा प्रयोग भएको छ भने गर्वका साथ देखाऔँ; खातामा छ भने बैंक स्टेटमेन्ट देखाऔँ; खर्च भएको छ भने प्रमाण देखाऔँ; कसैले डोनर सदस्य बनेर रकम बुझाएको छैन भने त्यो पनि स्पष्ट रूपमा अभिलेखमा राखौँ । अध्यक्ष होस् वा सामान्य डोनर—सबैका लागि पारदर्शिताको एउटै मापदण्ड हुनुपर्छ । मौनता र ढिलाइले प्रश्नको उत्तर दिँदैन—पारदर्शिताले मात्र दिन्छ ।”
लामो समयदेखि बन्द रहेको अस्पताललाई पुनः सञ्चालनमा ल्याउने उद्देश्यले सुरु गरिएको यो अभियानमा आर्थिक पारदर्शिता कायम हुनु आवश्यक रहेको भन्दै अब मेडिहेल्थ सेन्टरका लागि संकलित रकमको वास्तविक अवस्था, बैंक खाताको मौज्दात, डोनरको योगदान तथा खर्चको सम्पूर्ण विवरण सम्बन्धित पक्षले सार्वजनिक गर्नुपर्ने माग थप बलियो बनेको छ ।